Insulinooporność
Zaburzenia gospodarki węglowodanowej i insulinooporność stanowią coraz częstszy problem. Czym jest insulinooporność, jakie są jej przyczyny, z jakimi objawami się wiąże, jak ją zdiagnozować i jakie mamy możliwości radzenia sobie z nią za pomocą diety i stylu życia? W tym artykule odpowiem na te pytania i postaram się przybliżyć temat jakim jest insulinooporność.
Insulina to hormon peptydowy zbudowany z dwóch łańcuchów polipeptydowych, którego najważniejszą rolą jest udział w metabolizmie białek, węglowodanów i tłuszczy. Insulina produkowana jest przez komórki beta wysp trzustki. Najważniejszym bodźcem do wytwarzania insuliny jest poposiłkowe zwiększenie stężenia glukozy we krwi.
Insulinooporność to zaburzenie metaboliczne polegające na zmniejszeniu wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Oporność tkanek na działanie insuliny skutkuje tym, że nasz organizm nie jest w stanie poradzić sobie z insuliną produkowaną przez trzustkę. Dochodzi do sytuacji błędnego koła, w którym na skutek upośledzonej wrażliwości na insulinę następuje wzrost stężenia glukozy we krwi. Oprócz insulinooporności może pojawić się hiperinsulinemia, czyli zwiększone wydzielanie insuliny. W związku z zachwianiem homeostazy w organizmie dodatkowo dochodzić może do innych zaburzeń na poziomie funkcjonowania całego organizmu.
Insulinooporność nie jest chorobą, a raczej zaburzeniem którego zaniedbanie może mieć swoją manifestację w pojawieniu się innych schorzeń takich jak: cukrzyca typu II, otyłość, nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, zaburzenia hormonalne czy nawet problemy skórne. Przewlekłemu stanowi insulinooporności towarzyszy szereg kaskad zachodzących w naszym organizmie i stan ten promować może pojawienie się innych chorób cywilizacyjnych, chorób neurodegeneracyjnych czy nowotworów.
Objawy insulinooporności
Insulinooporność związana jest z występowaniem objawów takich jak:
- senność po posiłkach,
- problemy z redukcją masy ciała,
- uczucie zmęczenia,
- problemy z koncentracją,
- napady głodu,
- apetyt na słodycze i posiłki węglowodanowe,
- zaburzenia hormonalne, problemy z zajściem w ciążę,
- zaburzenia lipidowe,
- nadciśnienie tętnicze,
Nie wszystkie z tych objawów muszą pojawić się łącznie. Mogą wystąpić jedynie kilka z wymienionych z różnym natężeniem. Pomocnym narzędziem w rozpoznawaniu insulinooporności może być obserwacja objawów oraz prowadzenie dzienniczka.
Rodzaje insulinooporności
Z naukowego punktu widzenia istnieją różne przyczyny powstawania omawianego zaburzenia:
- oporność przedreceptorowa – może być spowodowana nieprawidłową budową cząsteczek insuliny (tak zwany zespół zmutowanej insuliny), obecnością we krwi przeciwciał wiążących cząsteczki prawidłowej insuliny, najczęściej klasy IgG, zwiększoną degradacją insuliny lub obecnością we krwi substancji lub hormonów o działaniu antagonistycznym wobec insuliny, ta-kich jak: kortyzol, glukagon, hormon wzrostu, hormony tarczycy czy androgeny.
- oporność receptorowa – za oporność receptorową odpowiedzialne jest najczęściej zmniejszenie liczby receptorów insulinowych lub ich powinowactwa do insuliny. Do zmiany struktury lub czynności receptora insulinowego prowadzi także wiele znanych już mutacji.
- oporność postreceptorowa – oporność postreceptorowa wiąże się natomiast najczęściej z zaburzeniami w procesach sygnalizujących przyłączenie insuliny do receptora insulinowego (zaburzenia w wewnątrzkomórkowej transmisji sygnału),nieprawidłowościami w budowie i działaniu transporterów glukozy do wnętrza komórki oraz sytuacjami nasilonej lipolizy, kiedy to zwiększa się ilość wolnych kwasów tłuszczowych, a ich nadmierna oksydacja odpowiedzialna jest za zahamowanie glikolizy.
Przyczyny insulinooporności
- Zbyt wysoka podaż kalorii i przeenergetyzowanie komórek,
- Brak wysiłku fizycznego i siedzący tryb życia,
- Nieodpowiednio zbilansowana dieta z dużą ilością produktów przetworzonych, cukru, daniach typu fast food, tłuszczów trans,
- Niedobór snu i nieodpowiednia regeneracja,
- Stany zapalne.
Przyczyn insulinooporności może być bardzo wiele. Wymieniłam najważniejsze i te najczęściej pojawiające się wynikające ze stylu życia. Najczęściej kumulacja i długotrwałość występowania powyższych czynników ma swoją manifestację w pojawieniu się zaburzeń metabolicznych takich jak insulinooporność.
Diagnostyka
Badania w kierunku insulinooporności można rozpocząć odsprawdzenia poziomu glukozy i insuliny na czczo. Na podstawie tych wyników można obliczyć tak zwany wskaźnik HOMA-IR sugerujący istnienie insulinooporności. Nie zawsze jednak to badanie będzie adekwatne, ponieważ problem może być widoczny dopiero po zjedzeniu węglowodanów. W związku z tym najlepiej obrazującą problem metodą diagnostyczną jest krzywa glukozowo-insulinowa. Badanie powinno być wykonane w odpowiednich warunkach laboratoryjnych. Krzywa musi być przynajmniej trzypunktowa. Test polega na pobraniu krwi pacjentowi i sprawdzeniu jednocześnie poziomu glukozy i insuliny na czczo. Następnie wypijamy roztwór 75g glukozy i sprawdza się poziom glukozy i insuliny po 1 h i 2 h od wypicia roztworu.
Postępowanie i dieta w insulinooporności
Zmiana stylu życia, modyfikacja diety oraz wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej to klucz w walce z IO. To my decydujemy o tym co dziś znajdzie się na naszym talerzu, czy znajdziemy czas na aktywność fizyczną czy jak długo i odpowiednio śpimy. W kwestii diety należy zadbać o to, aby wyeliminować przetworzoną żywność bogatą w cukier, tłuszcze trans i inne dodatki. Komponując posiłki powinniśmy zwrócić uwagę na ładunek glikemiczny posiłku i unikać takich, które będą powodowały gwałtowny wzrost poziomu glukozy. Dieta w insulinooporności powinna być dietą przeciwzapalną bogatą w zdrowe tłuszcze, witaminy i antyoksydanty o wysokiej gęstości odżywczej. Warto wprowadzić deficyt kaloryczny, który będzie zmniejszał problem insulinooporności i uwrażliwiał tkanki na działanie insuliny. Zredukowanie masy ciała i ilości tkanki tłuszczowej będzie niosło za sobą ogromne skutki prozdrowotne.
Regularna aktywność fizyczna uwrażliwia tkanki na działanie insuliny i pomaga zadbać o prawidłową masę ciała. Warto włączyć ją do codziennej rutyny. Wybierz aktywność, która wprowadzisz nie tylko ze względu na aspekt zdrowotny, ale taką która również sprawia Ci przyjemność. Sprawdzą się tutaj rozmaite formy aktywności.
Niezwykle istotny będzie tutaj również wypoczynek i jakość snu. Sen ma ogromny potencjał prozdrowotny i naukowo udowodniono, że jego nieodpowiednia ilość i jakość znacząco wpływa na sprawność gospodarki węglowodanowej.
Podsumowanie podstawowych zasad diety przy insulinooporności:
- Wyeliminuj przetworzoną żywność, cukry proste, produkty o zawartości tłuszczów trans (słodycze, gotowe dania, posiłki fast food, alkohol itd.),
- Zadbaj o nieprzetworzone produkty w diecie o wysokiej gęstości odżywczej,
- Wprowadź deficyt kaloryczny,
- Wprowadź posiłki o niskim ładunku glikemicznym. Pozwoli to na uniknięcie spadków energii w ciągu dnia i stabilność poziomu glukozy,
- Dodaj do diety owoce jagodowe takie jak: maliny, borówki, jeżyny, jagody. Są to owoce niskocukrowe, które spokojnie mogą znaleźć się w diecie osób z IO. Dodatkowo stanowią źródło antyoksydantów,
- Jedz zdrowe źródła tłuszczów takie jak: tłuste ryby morskie, awokado, oliwę z oliwek, orzechy i nasiona. Dzięki temu zadbasz o przeciwzapalne działanie diety,
- Dbaj o odpowiednią podaż błonnika w diecie. Dodawaj warzywa do każdego posiłku,
- Pomocne mogą okazać się: cynamon, kurkuma, curry, morwa biała. Przemycaj te składniki do diety,
- Węglowodany proste zamień na złożone.
Suplementacja w insulinooporności
Pamiętajmy, że suplementacja zawsze powinna stanowić dodatek, a nie bazę w walce z problemami zdrowotnymi. Podstawową rolę powinna stanowić dieta, aktywność fizyczna, sen i codzienne nawyki.
W suplementacji warto zwrócić uwagę na kwasy tłuszczowe omega 3 o działaniu przeciwzapalnym, wyrównanie niedoborów, witaminy z grupy B, witaminę D czy magnez. Zdrowe jelita będą warunkować odpowiednie wchłanianie składników pokarmowych. Istnieją przesłanki sugerujące, że mikrobiom osób otyłych charakteryzuje się dużo mniejszym bogactwem drobnoustrojów, a co za tym idzie prezentują one silnie prozapalny fenotyp korelujący z pojawieniem się insulinooporności, dyslipidemią i innymi zaburzeniami.
Pomocne mogą okazać insulinomimetyki zwiększające wrażliwość insulinową takie jak: berberyna, kwas alfa-liponowy czy resveratrol.
Źródła:
1.W.Grzesiuk1, D.Szydlarska, K.Jóźwik, Insulinooporność w endkrynopatiach,
2.J.Sieradzki, Zespół metaboliczny — pojęcie, patofizjologia,diagnostyka i leczenie,
3.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29510179/
4.https://gut.bmj.com/content/70/3/522
