Jelita, a zaburzenia psychiczne
Czy jelita mają coś wspólnego ze zdrowiem psychicznym? Mamy wiele naukowych dowodów na to, że profil naszego mikrobiomu jelitowego wpływa na wiele aspektów naszego zdrowia. Wiemy, że chociażby coraz częściej spotykane problemy z depresją, zaburzeniami nastroju, zaburzeniami lękowymi, chorobami neurodegeracyjnymi są skorelowane między innymi z zaburzeniami pracy jelit, stanami zapalnymi czy dysbiozami. Na skutek zaburzeń w składzie mikrobioty jelit – dysbiozy, dochodzi do osłabienia integralności ściany jelita. Nieszczelna bariera jelitowa sprzyja przenikaniu przez nią wielu substancji toksycznych, z których szczególnie niebezpieczny jest lipopolisacharyd -LPS (heteropolimer zbudowany z hydrofobowego lipidu A oraz hydrofilowego łańcucha cukrowego). Zwiększone stężenie LPS w jelitach i osoczu obserwuje się szczególnie u osób otyłych, z cukrzycą czy spożywających dietę bogatą w tłuszcze. To z kolei prowadzi do pojawienia się szeroko pojętego stanu zapalnego, a ten często powiązany jest z zaburzeniami psychicznymi takimi jak depresja. Liczba dowodów na udział stanu zapalnego w występowaniu depresji jest coraz większa. Szacuje się , że to właśnie depresja jest najczęściej występującym zaburzeniem psychicznym w dzisiejszych czasach. Występowanie depresji często związane jest z upośledzeniem odporności typu komórkowego (limfocyty T) oraz zaburzeniami wydzielania i równowagi między stężeniami cytokin pro i przeciwzapalnymi. Modyfikacje składu mikrobioty jelitowej zostały także powiązane ze zmianami: w osi podwzgórze-przysadka-nadnercza, w metabolizmie substratu serotoniny – tryptofanu oraz stężenia neuroprzekaźników w mózgu.
Jelita – „drugi mózg”, czyli czym jest oś jelitowo-mózgowa
Jelita często nazywamy drugim mózgiem. Za pomocą osi jelitowo-mózgowej pomiędzy jelitami, a mózgiem zachodzi ciągła komunikacja. Flora bakteryjna jelit może wpływać na funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Neurony aferentne wchodzące w skład jelitowego układu nerwowego, drogą nerwu błędnego, bezpośrednio przekazują zmiany zachodzące wewnątrz układu pokarmowego do mózgu.
Warto wiedzieć, że 90 % serotoniny, neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za dobre samopoczucie produkowane jest w jelitach. W związku z tym bakterie jelitowe mają realny wpływ na zdrowie psychiczne.
Wpływ diety na profil mikrobiomu jelitowego i zdrowie psychiczne
Dieta zasobna w cukry proste, przetworzoną żywność skutecznie zaburza naszą równowagę w jelitach i zwiększa stan zapalny powodując wzrost stężenia LPS i pojawienie się tzw. endotoksemii metabolicznej. Warto zadbać o jelita wprowadzając niskoprzetworzoną, różnorodną dietę przeciwzapalną. Zamiast modelu diety zachodniej wybierzmy model oparty np. na diecie śródziemnomorskiej.
Jeśli nie musimy nie nadużywajmy stosowania leków. Leki takie jak: inhibitory pompy protonowej, niesteroidowe leki przeciwzapalne, antybiotykoterapia, doustna antykoncepcja hormonalna, suplementacja żelazem skutecznie upośledza profil mikrobiomu jelitowego powodując szereg dysfunkcji.
Psychobiotyki
Bakterie probiotyczne korzystnie wpływające na zdrowie psychiczne nazywane są psychobiotykami. Probiotyki te powinny być oparte o przebadane szczepy o potwierdzonej skuteczności. Warto korzystać z preparatów rekomendowanych w przypadku zaburzeń osi mózgowo-jelitowej. Na podstawie przeprowadzonych badań możemy stwierdzić, że podawanie psychobiotyków jest zasadne w przypadku zaburzeń psychicznych, w których zaburzenia na osi jelitowo-mózgowej dodają oliwy do ognia. Dobrze dobrana probiotykoterapia jest w stanie wpłynąć na modulacje mikrobioty jelitowej i zredukować objawy depresyjne i lękowe. Psychobiotyki mają potencjał, aby wpływać na procesy kognitywne i emocjonalne, aktywność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza czy funkcjonowanie układu nerwowego.
Redukcja stresu i regulacja rytmu okołodobowego
Nadmiar i chronicznie podniesiony poziom kortyzolu rozszczelniania barierę jelitową prowadząc do jego „przesiąkliwości” i uwalniania do krwiobiegu prozapalnych toksyn. Psychologiczny stres może nasilać procesy zapalne. W związku z tymi procesami często obserwuje się nasilone objawy związane z zmianami w zachowaniu, takimi jak: obniżenie nastroju, zmęczenie, anhedonia, spowolnienie psychoruchowe, będących objawami depresji.
Spróbujmy zredukować ilość stresu i wprowadzić techniki relaksacyjne oraz dbajmy o regulacje rytmu okołodobowego.
Co możesz zrobić:
- Wprowadź praktyki, dzięki którym zrelaksujesz się i zmniejszysz poziom kortyzolu. Pomocna może okazać się praktyka jogi, medytacji, spacer, praktyka oddechu czy praca z własnymi emocjami.
- Ureguluj rytm dobowy. Staraj się spać 7-8h dziennie. Pomocne może okazać się blokowanie niebieskiego światła w godzinach wieczornych. Zadbaj o higienę snu i aspekty takie jak: zaciemniona sypialnia, odpowiednia temperatura w pomieszczeniu. Staraj się nie przejadać przed snem i zachować odstęp między ostatnim posiłkiem.
Pomimo wielu badań powyższe rozważania na temat modulacji mikroflory jelitowej w zaburzeniach psychicznych na dzień dzisiejszy mogą jedynie wspomagać leczenie farmakologiczne chorych na depresję i inne zaburzenia. Decyzję o wdrożeniu stosowania farmakologi zawsze podejmuje lekarz. Warto spojrzeć na problem zaburzeń psychicznych holistycznie uwzględniając potrzebne stosowanie leków, kwestie niedoborów, pracę jelit, dodatkową suplementacje, czy regulację rytmu dobowego i poziomu stresu.
Źródła:
Rieder r., Wisniewski P.J., Alderman B.L., Campbell S.C.: Microbes and mental health: a review. Brain Behav. Immun., 2017; 66: 9-17.
Stefaniak A., Janion K., Stanuch B.: Rola mikrobioty jelitowej w patofizjologii depresji.
Slavich G.M., Irwin M.R.: From stress to inflammation and major depressive disorder: a social signal transduction theory of depres-sion. Psychol. Bull., 2014; 140: 774-815.
